Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Thơ

Bài thơ thay cho tấu sớ giúp dân kêu xin với... bố vợ là quan lớn

Lúa đồng cháy đỏ ruộng khô dài
Dân quê than vãn biết nhờ ai?
Non sông đất nước đang nứt nẻ
Cầm quyền xa lạ vẫn điếc hoài
Tham quan vơ vét không chừa sót
Rừng vàng biển bạc cứ tiêu xài
Xin làm thơ này thay tấu sớ
Dẫu mệt, dân nhờ, chẳng dám sai

Đây là bài thơ "Cám cảnh quê, gửi trình Tướng công Băng Hồ".

Nhà văn Vũ Bình Lục có tặng tôi cuốn sách "Hồn thiền trong thơ Lý Trần", tôi đã thấy bài thơ nhan đề "Thôn cư cảm sự ký trình Băng Hồ tướng công" (Ở quê xúc động với sự việc xảy ra, trình với Tướng công Băng Hồ). Băng Hồ chính là Trần Nguyên Đán, hiệu là Băng Hồ, làm quan đến Tư đồ ở cuối triều Trần. Tác giả của bài thơ là Nguyễn Ứng Long, sau đổi là Nguyễn Phi Khanh, con rể Trần Nguyên Đán. Nguyễn Phi Khanh sau này ra làm quan với nhà Hồ cùng với con trai là Nguyễn Trãi.

Bài thơ trên đây, chính là nỗi lòng của Nguyễn Phi Khanh trước thảm cảnh dân tính. Quan điểm thân dân của ông, truyền đến người con trai là Nguyễn Trãi, sau này theo Lê Lợi tham gia giải phóng dân tộc.

Dĩ nhiên, trong sách của mình, ông Vũ Bình Lục đã dịch bài thơ, nhưng tôi vẫn muốn dịch lại như trên.

Nguyên bản chữ Hán và phiên âm, dịch nghĩa như sau.

稻畦千里赤如燒,
田野咻嗟意不聊?
后土山河方滌滌,
皇天雨露正迢迢。
吏胥網罟渾多竭,
民命膏脂半已消。
好把新詩當奏牘,
只今臥病未能朝。

Thôn cư cảm sự ký trình Băng Hồ tướng công
Đạo huề thiên lý xích như thiêu,
Điền dã hưu ta ý bất liêu?
Hậu thổ sơn hà phương địch địch,
Hoàng thiên vũ lộ chính thiều thiều!
Lại tư võng cổ hồn đa kiệt,
Dân mệnh cao chi bán dĩ tiêu.
Hảo bả tân thi đương tấu độc,
Chỉ kim ngoạ bệnh vị năng triều.

Dịch nghĩa:
Ruộng nương nghìn dặm đỏ như cháy,
Đồng quê than van, không biết trông cậy vào đâu?
Non sông của Hậu thổ đang nứt nẻ,
Mưa móc của Hoàng thiên hãy còn xa vời!
Lưỡi tham quan lại vơ vét hết kiệt,
Mỡ màng của dân đã cạn mất nửa.
Xin đem bài thơ mới này thay cho tờ tấu,
Hiện nay đang nằm trên giường bệnh chưa thể đến chầu được.