Linh tinh Các sự kiện trong nước vui buồn năm 2011
1. Vịnh Hạ Long không nói gì.
Hiếm có thời khắc nào đặc biệt như thời kỳ gần đến ngày 11/11/2011, quan chức nhà nước Việt Nam công khai khuyến khích nhân dân bầu chọn cho Vịnh Hạ Long. Một tổ chức tư nhân nào đó mang cái danh "kỳ quan thiên nhiên thế giới mới" ra rao bán, với điều kiện nhắn tin bầu chọn, mua phí đăng ký. Hơn hai mươi tư triệu tin nhắn đã được tung lên mạng, chỉ tính tiền nhắn tin, người dân Việt Nam bỏ ra khoảng hơn 15 tỷ đồng để mua một cái danh trời ơi đất hỡi. Ngày xưa có ngạn ngữ: Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng. Nay mua danh hơn chục tỷ, nhưng những nhà tổ chức khuyến khích bầu chọn liệu bán được cái danh hiệu đó bao nhiêu?
Ông Nguyễn Khoa Điềm, nguyên ủy viên Bộ chính trị, nguyên Trưởng ban Khoa giáo Trung ương đã làm thơ ngay sau sự kiện này: "Trầm ngân trên biển xanh/ Hạ Long không nói về mình/ Vượt ra ngoài dục vọng/ Khổng lồ mà thong dong"
Ông Điềm là người cầm trịch về tư tưởng và văn hóa một thời, nhà thơ, nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa. Tôi thắp đèn đọc thơ ông, thấy cứ cay cay mũi.
2. Cô giáo dạy học trò bằng côn thuật.
Năm ngoái, năm kia xảy ra vụ người giữ trẻ tắm cho trẻ con bằng cách tung chưởng tay chưởng chân. Rồi có vụ chủ thuê lao động cũng dạy người làm thuê bằng roi. Còn chuyện bố mẹ yêu con cho roi cho vọt thì thường lắm. Năm nay lại là cô giáo dạy những đứa con gái dậy thì, lộc ngộc, bắt chúng phải nằm sấp cho cô giáo vung roi dạy, dạy chán thì lại bảo lớp trưởng thay mặt mình dạy tiếp. Nhà trường đang khủng hoảng về lý thuyết trồng người. Làm ra con người có nhân cách, biết lẽ phải, dũng cảm thể hiện mình hay giáo dục ra những con cừu, những người thiếu sinh quân?
Học xong trung học, những người thanh niên bị đánh nằm sấp mà không dám nói kia, sẽ tiếp tục thi đại học, có thể có vài điểm cũng sẽ lên học đại học dân lập cấp tỉnh. Tương lai đất nước sẽ đi về đâu? Nhà trường phổ thông dùng "côn thuật" dạy nhân cách, thì nhà trường đại học dùng cái gì nhồi tài năng vào đầu sinh viên.
3. Tiến sĩ vật lý dập dịch tay chân miệng và ... đầu.
Trong nửa đầu năm 2011, đã bắt đầu xuất hiện dịch chân tay miệng ở trẻ em, rồi trẻ em tử vong đã lên đến hàng trăm em. Bộ trưởng Bộ Y tế có lý do nói chưa công bố dịch. Tỉnh Bình Thuận công bố dịch. Trẻ em cứ nhập viện, số tử vong cứ tăng. Bỗng đâu xuất hiện ông Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, ông hăng hái cứu chữa các em, cho thuốc là nước điện giải gọi là Anolit để bôi sát trùng. Người ta công nhận ông Khải đã làm được việc, tỷ lệ khá nhiều em khỏi. Vấn đề là ông Khải phát biểu khá xóc, bảo cán bộ ngành y tế phải học lại lớp 7. Giờ đây, nếu công nhận ông Khải đúng thì ngành y tế của ta chẳng bẽ mặt lắm ư? Lý luận của tất cả các bác sĩ là không thấy ai làm như ông Khải. Ông Khải thì bảo, thế giới người ta làm rồi, không biết thì lên mạng mà đọc. Ông Khải biến dịch chân tay miệng thành dịch chân tay miệng và đầu.
Không biết ai đúng ai sai, nhưng cũng chả có ai phân xử cả. Mới thấy thiết chế nhà nước của chúng ta mỏng manh. Nhiệt huyết vì con người của cán bộ chế độ ta đang có vấn đề. Trước vận mạng con người sống hoặc chết, hãy cứ cứu người đi đã, sao lại mang nhau ra tranh đúng với sai, mà cũng chả ai phân xử. Thế là thế nào đây? Một ông nói thế này hơi ngoa, nhưng đúng: Hồi xưa bom đạn, chiến tranh, cái chết có thể đến bất cứ lúc nào, nhưng tôi thấy an toàn, dù có chết cũng là chết cao quý, nay không chiến tranh, nhưng tôi lo cho các con tôi, chúng không an toàn chút nào, những cái chết vì tai nạn giao thông, vì cứu chữa không kịp thời, vì không có tiền mua thuốc... liệu có phải là uổng phí và đau xót không?
4. Lình xình chuyện biểu tình.
Vào một ngày bình thường như bao ngày, tàu Trung Quốc cắt cáp tàu thăm dò Bình Minh của ta. Thế là có khoảng một hai trăm người biểu tình. Lúc đầu là họ biểu tình ở trước cửa Đại sứ quán Trung Quốc, sau họ đi quanh hồ Gươm. Trung tướng công an lúc đầu bảo đó là biểu tình yêu nước, sau lại có cái thông báo không ai ký, của UBND thành phố Hà Nội, gọi những người đó là tội phạm. Thế là bên biểu tình thì bảo mình yêu nước, bên chính quyền Hà Nội thì tung lực lượng đi dẹp, đài truyền hình thì lên án. Cuối cùng hai bên đưa nhau ra tòa. Chánh tòa bảo, đài truyền hình nói về tội phạm, đăng cái hình mấy ông trí thức lên đó, không vấn đề gì và bác đơn kiện. Ông Nguyên Ngọc, nhà văn "Đất nước đứng lên", hóa ra cũng là người khôi hài, bèn viết thư cho Chánh tòa, bảo, mai tôi viết bài báo về hiếp dâm, rồi đăng ảnh ông lên, ông thấy thế nào?
Không biết Chánh tòa thụ lý vụ kiện kia trả lời ra sao, nhưng Thủ tướng đã đề nghị phải làm luật về biểu tình. Tranh luận đến diễn đàn quốc hội. Có ông nghị bảo biểu tỉnh là phá vỡ mặt trận Tổ quốc, có ông nghị lại nói biểu tình là thường, có sao đâu, làm luật biểu tình là cần thiết, đừng để nước ta thành ốc đảo dị thường.
Trong thời gian đài truyền hình Hà Nội và VTV, báo Hà Nội mới lên tiếng phản bác người biểu tình, thì tôi thấy báo Nhân dân, tạp chí Cộng sản, không hề nói như vậy. Vậy thì đó không phải quan điểm của Đảng và Nhà nước quy chụp cho người biểu tình. Tôi cứ ngẫm, nếu cánh cấm biểu tình, cấm làm luật biểu tình mà thắng thế, mai tôi rủ dăm ba người bạn đi dạo mát quanh hồ Gươm, mà nói năng hơi to, có khi cũng bị bắt vì coi đó là biểu tình. Tôi có ông bạn là người Trung Quốc, có hôm ăn uống hơi quá chén, nhỡ nói to chửi nhau, có khi cũng bị cho là làm ảnh hưởng đến tình hữu nghị và đường lối ngoại giao. Nghĩ đến đó thấy sờ sợ, thôi tôi dừng mục này ở đây.
5. Luật Nhà văn.
Bỗng nhiên, nghị sĩ Nguyễn Minh Hồng đề nghị ra Quốc hội soạn Luật Nhà văn. Thoạt nghe hơi khó hiểu, người không nhà văn chưa nói mấy, thì các nhà văn đã lao xao phản đối. Ông nghị nhà văn hơi cuống, bèn bảo đó là ý ông Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn. Đến lượt ông Thỉnh, ông bảo ông có nói thế đâu, đó là ông Hồng nghe nhầm. Ở đại hội người ta bảo phải có Luật về phát triển văn học, chứ không bảo luật Nhà văn. Ví dụ Luật xuất bản, chứ không phải luật người xuất bản, luật báo chí chứ không phải luật nhà báo. Ôi nói thế hóa ra ông Hồng bị "quê một cục", có người than: trình độ đến thế là cùng.
Nói thế thôi, chứ quan sát các nhà văn, các nghệ sĩ đăng đàn, phát biểu, đôi khi các ông ấy cũng nói văng mạng, chẳng cần luật lệ gì, nói Hội Nhà văn hay ai đó phải làm cái này cái kia mà không hề có tý hiểu biết gì về luật lệ cả, ai muốn có ví dụ cụ thể thì xin gặp tôi. Tôi nghĩ, ông Hồng nên được ủng hộ, nếu có Luật Nhà văn, xin ghi duy nhất một câu: Nhà văn trước khi sáng tạo văn học, phải là một công dân bình thường. Dĩ nhiên, nếu ghi như vậy, thì ông Hồng cũng gay go, vì ông ấy là công dân, chứ chưa cần là nghị sĩ, cũng phải biết luật lệ nó thế nào chứ.
6. Vãi ... Luyện
Năm ngoái có chuyện Nguyễn Đức Nghĩa giết người yêu cũ, chặt như chặt gà. Năm nay có tên Lê Văn Luyện vào tiệm vàng, giết 3 người không ghê tay. Chuyện cướp hiếp giết không có gì mới lạ, nó xưa như trái đất. Từ ngày có loài người, nhu cầu sinh tồn khiến người ta không bao giờ ngừng giao chiến. Có bao giờ trái đất ngừng chém giết nhau không? Tôi không định xếp chuyện một vụ giết nhau vào hạng sự kiện. Vấn đề là, khác với Nghĩa, bây giờ Luyện đi vào ngôn ngữ cư dân mạng. Từ lâu, "chat-tơ" đã có ngôn ngữ tục viết tắt là VCL. Nó là gì, có khi cũng chả cần biết, nếu ai biết rồi thì thôi, chưa biết thì chả cần biết, chỉ biết sau khi Luyện xuất hiện, cư dân mạng giảm được chữ C, còn lại nói ngắn là VL và nói rõ luôn là "Vãi Luyện". Thế là, Luyện hơn Nghĩa vì tình cờ bố mẹ đặt cho cái tên có vần L.
Mạng Internet mới có tuổi như đứa bé học tiểu học, có lẽ chính vì thế cho nên các bậc cao niên không mấy ai hiểu các chat-tơ. Có lẽ họ sống trong một chiều thứ tư so với không gian truyền thống. Cộng đồng mạng có cãi nhau ầm ĩ, là nói như vậy tôn vinh hay hạ nhục "thằng Luyện". Dù sao mặc lòng, bây giờ nếu có ai nghe câu "Vãi Luyện" cũng chả cần tìm hiểu nó là gì, nó thay cho từ tục tằn nào. Tôi cho rằng đó cũng là sự hữu ích. Cũng như nói "OK" là biết nghĩa là gì, chứ nó viết tắt của chữ nào, quan tâm làm gì.
7. Sát thủ đầu mưng mủ.
Chuyện này có lẽ có hơi hướng cùng chủ đề "Vãi Luyện" trên đây. Bỗng đâu có Công ty Nhã Nam ra đời một cuốn sách tranh vẽ, minh họa những câu nói của tuổi "tin" bấy lâu nay. Thế là dư luận ào ào lên phản đối, cơ quan quản lý không cho phát hành.
Nói ngược hay nói lái, ngạn ngữ đã nói rồi. Hiện tượng nói các câu có vần lưng nối nhau, thực ra ngay từ ngàn xưa các cụ đã nói rồi. Ngạn ngữ, tục ngữ Việt Nam không ít. Ví dụ: Tay làm hàm nhai, quay quai miệng trễ. Ví dụ: Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối. Ví dụ: người sống đống vàng... Nay thì thanh niên nói: Hiền như cô tiên; nhí nhảnh con cá cảnh... Có thể nói, đây chính là sự vận động ngôn ngữ tất yếu. Ngôn ngữ là sinh ngữ, nó vận động cùng đời sống. Tôi thấy lạ, các bận cao niên phê phán thì dễ hiểu, các bạn thanh niên cũng công nhận đó là không nên, nhưng lại cũng cho biết, hàng ngày họ vẫn nói năng như vậy.
Vậy thì nếu cấm quyển sách đó, thì cấm cái gì? Cấm cái việc không cho phản ánh thực tế vào ấn phẩm, hay cấm người ta nói năng như ấn phẩm đã phản ánh. Cái lý kiểu nào cũng... không có lý. Điều lạ là, sau khi không cho phát hành, thì hàng nghìn quyển sách bán hết, in lậu không biết bao nhiêu quyển nữa. Ngay phố sách ở Hà Nội (Nguyễn Xí và Đinh Lễ) treo biển đàng hoàng: Ở đây có "Sát thủ đầu...". Cũng như vậy, một quyển sách Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành, cho rằng nó là hết sức bình thường, sáu tháng sau, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch TPHCM ra lệnh cấm, với lý do nó là dâm thư. Nhưng sách đã ra từ đời nào rồi, mà cánh nhà văn và cơ quan phát hành khi sách ra có nói gì đâu. Khi cấm sách, sách mới bán được ào ào. Đây cũng là chuyện khôi hài của đời sống văn hóa năm qua. Một nhà văn nói với tôi: Tôi đang tính hiến kế cho cơ quan thanh tra văn hóa, xem có sự móc ngoặc nào giữa cánh phát hành sách với cơ quan cấm sách không. Liệu có chuyện ông bán sách thấy sách ế, bèn thẽ thọt bảo bác quản lý văn hóa: Bác cho em cái lệnh cấm để em bán sách?
8. Bệ vệ Vương Đình Huệ, nổ hăng Đinh La Thăng.
Dư luận năm qua có cái mới hơn hẳn năm cũ. Đó là hai ngôi sao bộ trưởng rực sáng trên phương tiện thông tin đại chúng. Sau khi ông Vương Đình Huệ thẳng thắn bầy tỏ quan điểm của mình, không ngại nói ngược với Bộ Công thương về chuyện giá xăng, hầu hết đều ủng hộ, coi chuyện đó là một dấu ấn mới trên chính trưởng, báo hiệu một thế hệ bộ trưởng mới dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Ông Đinh La Thăng thì gây nên cơn sốt truyền thông vì nhiều sự kiện, từ cách chức cán bộ đến cấm chơi gôn, cấm xe máy. Rồi thì tạo ra cuộc tranh luận về giao thông. Không rõ ông Thăng làm được đến đâu, nhưng rõ ràng là, ông Thăng đã khuấy đảo dư luận, đánh thẳng vào nỗi quan tâm của mọi người, chứng tỏ ông đang biết cái gì là bức xúc. Người đi đường bây giờ an tâm là có ông Bộ trưởng biết rõ thực trạng đường xá, xe cộ. Chuyện này thường thôi. Nhưng liệu các vị Bộ trưởng Y tế, Giáo dục, Công thương, và các bộ khác có khiến cho công dân an tâm như thế không?
Cư dân mạng nói với nhau theo ngôn ngữ của họ: Bệ vệ Vương Đình Huệ, nổ hăng Đinh La Thăng. Tự ngôn ngữ có ẩn ý. Tự ẩn ý bày tỏ tình cảm thế nào.